Diyafram duvar, kazı başlamadan önce zemine panel panel açılan dar ve derin hendeklerin, kazı sırasında bentonit (veya polimer) sıvısıyla desteklenip içine donatı yerleştirilerek alttan yukarı betonlanmasıyla oluşturulan betonarme perdedir. Paneller birbirine bağlanarak sürekli ve suya karşı sızdırmazlığı yüksek bir duvar oluşturur. Uygulama esasları TS EN 1538 standardında tanımlanır.
Teknik özet tablosu
| Özellik | Tipik değer / uygulama |
|---|---|
| Duvar kalınlığı | Sıklıkla 60–150 cm |
| Panel uzunluğu | Kazı kepçesinin bir veya birkaç vuruşu; çoğunlukla 2,5–7 m |
| Derinlik | Projeye göre; ekipmanla onlarca metreye inilebilir |
| Kazı ekipmanı | Mekanik veya hidrolik kazı kepçesi (grab), sert zeminlerde hidrofreze |
| Destek sıvısı | Bentonit veya polimer süspansiyonu |
| Beton | Tremi borusuyla alttan yukarı döküm |
| Destekleme | Ankraj, iç payanda veya yapının döşemeleri (yukarıdan aşağı yöntem) |
| Standart | TS EN 1538 |
Diyafram duvar adım adım nasıl yapılır?
- Kılavuz duvar: Duvar hattının iki yanına, kepçeyi doğru yerde ve düşey tutmak için yaklaşık 1–1,5 m derinlikte iki sığ betonarme kılavuz duvar yapılır.
- Panel kazısı: Kepçe, kılavuz duvarlar arasından hendeği kazar. Kazı ilerledikçe hendek bentonit sıvısıyla dolu tutulur.
- Temizlik: Kazı tabanındaki çökelti temizlenir, kirlenen bentonit yenilenir veya temizlenir.
- Derz elemanı ve donatı: Panelin uçlarına komşu panelle bağlantıyı sağlayacak derz elemanı konur, donatı kafesi vinçle indirilir.
- Tremi betonu: Beton, hendeğin dibine indirilen tremi borusundan sürekli dökülür. Ağır beton yükseldikçe bentonit üste doğru itilir ve geri kazanılır.
- Ara paneller: Birincil paneller sertleştikten sonra aralarındaki ikincil paneller açılır; böylece sürekli duvar oluşur.
- Başlık kirişi ve kazı: Duvarın üstü başlık kirişiyle bağlanır, ardından kazı kademeli yapılır ve projeye göre ankraj veya iç destekler yerleştirilir.
Bentonit ne işe yarar?
Bentonit, suyla karıştırıldığında yoğun ve jel kıvamında bir sıvı oluşturan bir kil türüdür. Hendek içindeki bentonitin seviyesi yeraltı suyunun üstünde tutulduğunda, sıvının basıncı hendeğin cidarlarını yerinde tutar. Ayrıca cidarda ince bir sıvı geçirmez tabaka (filtre keki) oluşturarak sıvının zemine kaçmasını azaltır. Bentonitin yoğunluğu, akışkanlığı ve kum içeriği kazı boyunca düzenli ölçülür.
Diyafram duvar nerede kullanılır?
- Yeraltı suyunun yüksek olduğu derin bodrum ve otopark kazıları
- Metro istasyonları, alt geçitler ve tüneller
- Kıyı yapıları, rıhtımlar ve iskeleler
- Barajlarda ve atık sahalarında sızdırmazlık perdesi
- Kalıcı bodrum duvarı olarak yapının parçası olması gereken iksalar
Diyafram duvar mı, fore kazıklı perde mi?
| Diyafram duvar | Fore kazıklı perde | |
|---|---|---|
| Sızdırmazlık | Yüksek; paneller sürekli | Aralıklı kazıkta düşük; kesişen (sekant) kazıkta veya jet grout tamamlamasıyla artar |
| Rijitlik | Yüksek, yer değiştirme az | Çapa ve aralığa bağlı |
| Saha ihtiyacı | Bentonit tesisi, geniş çalışma alanı | Daha az; dar sahalara daha uygun |
| Maliyet | Genellikle daha yüksek | Çoğu bina kazısında daha ekonomik |
| Tipik kullanım | Çok derin ve sulu kazılar, kalıcı duvar | Bina bodrumları, orta derinlikte kazılar |
Kentsel dönüşüm ölçeğindeki çoğu bina kazısında fore kazıklı ve ankrajlı iksa daha ekonomik çözümdür. Yeraltı suyunun yüksek, kazının derin ve komşu yapıların hassas olduğu durumlarda diyafram duvar karşılaştırmaya alınmalıdır. Seçim, zemin etüdü ve iksa projesiyle yapılır; projeniz için seçenekleri birlikte değerlendirebiliriz.
Kalite kontrol
- Kılavuz duvar ölçüleri ve panel düşeyliği
- Bentonit yoğunluğu, viskozite, kum içeriği ve pH ölçümleri (taze, kazı sırasında ve beton öncesi)
- Panel tabanı derinlik ve temizlik kontrolü
- Beton kıvamı, numuneler ve döküm kaydı (tremi derinliği, beton seviyesi)
- Kazı sırasında duvar ve çevre yapıların izlenmesi
Kaynaklar ve standartlar
- TS EN 1538 – Özel jeoteknik işlerin yürütülmesi – Diyafram duvarlar – Türk Standardları Enstitüsü
- TS EN 1536 – Delme (fore) kazıklar – Türk Standardları Enstitüsü
- TS EN 1537 – Zemin ankrajları – Türk Standardları Enstitüsü
Terimler sözlüğü
- Kılavuz duvar
- Kazı kepçesini hat ve düşeylikte tutan, duvar hattının iki yanındaki sığ betonarme duvarlar.
- Bentonit
- Suyla jel kıvamında sıvı oluşturan, hendek cidarını destekleyen kil.
- Tremi
- Betonun sıvı altında, dipten yukarı ayrışmadan dökülmesini sağlayan boru.
- Panel
- Diyafram duvarın bir defada kazılıp betonlanan bölümü.
- Sekant kazık
- Birbirini keserek sürekli perde oluşturan fore kazıklar.

